Noordhoff Uitgevers

Het heelal

Wanneer je op een heldere nacht naar de hemel kijkt, zie je sterren en planeten. Veel sterren bestaan zelf ook weer uit miljarden sterren. Het zijn sterrenstelsels. Sterren worden geboren en verdwijnen weer. Ze exploderen. Dan kan er een zwart gat ontstaan. De ster is er nog wel, maar je kunt hem niet meer zien.
Vroeger keken mensen ook naar het heelal, maar ze wisten er weinig van. Toen de telescoop eenmaal was uitgevonden, werd er veel meer over bekend. Bijvoorbeeld dat de aarde rond de zon draait en niet andersom.
Veel geleerden denken dat het heelal zo’n vijftien miljard jaar geleden begon met de oerknal. Als iets een begin heeft, moet er ook een einde zijn. Maar daarover zijn de sterrenkundigen het niet met elkaar eens. Sommige denken dat er op een bepaald moment geen nieuwe sterren meer gevormd worden. En dat oude sterren langzaam op branden. Het heelal is dan leeg en koud.


Grote spiegeltelescopen worden gebruikt om beelden te krijgen van sterrenstelsels die erg ver weg zijn.

Ontdekking van het heelal

Misschien heb je je wel eens afgevraagd wat het heelal eigenlijk is. Duizenden jaren geleden keken de mensen ook al naar de hemel. En misschien stelden ze wel dezelfde vragen als jij. Vragen waar niemand echt een antwoord op weet. Tegenwoordig is er wel veel bekend over het heelal, maar er blijven nog genoeg vragen over.
Wetenschappers bestuderen al eeuwenlang astronomie. Vroeger dachten de mensen dat sterrenbeelden goden voorstelden. De namen van sterrenbeelden, zoals Boogschutter of Waterman komen van de Grieken. Pas in de zestiende eeuw (1500-1600) werd er meer bekend over het heelal. Geleerden zoals Copernicus en Galilei dachten dat de aarde een bol was en ook een planeet. En dat de zon in het middelpunt van het heelal stond en dat de aarde en andere planeten om de zon heen draaiden. Maar ze konden het niet bewijzen. Pas toen de telescoop uitgevonden werd, kon het wel bewezen worden. Met de telescoop kon je bijvoorbeeld zien dat er rond de planeet Jupiter kleine manen draaien.


Bij helder weer kun je de melkweg goed zien.

Sterrenstelsels en hun afstand

In het heelal bevinden zich duizenden sterrenstelsels. De zon en de aarde bevinden zich ook in een sterrenstelsel: de melkweg. De melkweg bestaat uit ongeveer honderd miljard sterren. De naam melkweg komt van de melkwitte kleur die dit sterrenstelsel heeft. 
De zon is erg belangrijk voor de mensheid. We weten er veel van. Behalve de aarde draaien er nog acht planeten om de zon. Die planeten zien er niet allemaal hetzelfde uit. Sommige zijn rotsachtig, andere bestaan uit gassen. Alle planeten, behalve Venus en Mercurius hebben een of meer manen. Op aarde is leven, op de andere planeten die we kennen is geen leven. Dat komt omdat het of te koud of te heet is. 

Afstanden in het heelal kun je moeilijk in kilometers aangeven. Daarom gebruiken we de term lichtjaar. Als we zeggen dat een ster vier lichtjaren bij ons vandaan staat, bedoelen we dat het vier jaar duurt, voordat het licht van die ster onze aarde bereikt.
Zo is Sharon het verst weggelegen sterrenstelsel. Omdat het licht van Sharon miljarden jaren onderweg is, zien we het sterrenstelsel zoals het er miljarden jaren geleden uitzag. Hoe Sharon er op dit moment uitziet, zullen we nooit te weten komen.

Dit is een samenvatting van Informatieboekje 66 Het heelal.

Details en informatie

  • Titel: Het heelal
  • Auteur(s): Nicolette Vosmeer
  • Nummer: 66
  • Niveau: 5
  • Siso: J 552